STRONA GŁÓWNA   ZAMIAST WSTĘPU  WYKAZ ORGANIZACJI  DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACJI   WYKAZ STRACONYCH
WIĘZIENIA POZNAŃ   CW RAWICZ  CW WRONKI  ZDJĘCIA SYGNALNE  FOTOGRAFIE  O AUTORZE  KONTAKT

WRONKI

Centralne Więzienie

Rys historyczny
Naczelnicy
Wykaz więźniów zmarłych

Zdjęcia

Rys historyczny  

Więzienie we Wronkach zostało zbudowane w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, z przeznaczeniem na dom kary dla skazanych na dłuższą karę pozbawienia wolności oraz osadzonych pozostających do dyspozycji Sądu Prowincji Poznańskiej.

Architektura obiektu oraz obowiązujący w więzieniu regulamin odpowiadały dominującej wówczas w Europie izolacyjnej koncepcji wykonywania kary pozbawienia wolności. Upatrywała ona w osamotnieniu celkowym, najskuteczniejszy środek służący poprawie więźnia, sprawiedliwą represję za popełniony czyn oraz najodpowiedniejszą przestrogę dla potencjalnych przestępców[1].

Wiezienie rozpoczęło swoją działalność od dnia 1 lipca 1894 roku. Z racji zakładanych poprawczych, a faktycznie represyjno-odstraszających funkcji oraz z uwagi na stopień zabezpieczenia ochronno- obronnego i wielkość, więzienie to zaliczone zostało do kategorii więzień centralnych, stanowiąc ważne ogniwo w systemie pruskiego więziennictwa. Więzienie dysponowało w tym czasie 750 miejscami.

W dniu 30 grudnia 1918 r. więzienie we Wronkach zostało opanowane przez oddziały polskie uczestniczące w działaniach zbrojnych w ramach Powstania Wielkopolskiego. Pod koniec lipca 1919 r. wznowiona została działalność podstawowa tego obiektu. Pod nazwą Centralne Więzienie wszedł on w system więziennictwa Departamentu Sprawiedliwości Ministerstwa b. Dzielnicy Pruskiej.

W dniu 13 listopada 1921 r. Centralne Więzienie we Wronkach włączone zostało w system powstającego więziennictwa polskiego. W późniejszych latach, zgodnie z przeprowadzanymi reformami, więzienie we Wronkach zmieniło nazwę na „ więzienie ciężkie”. Określenie to eksponowało poprzedni model represyjno-izolacyjnego wykonywania kary pozbawienia wolności. Jednocześnie przyjęta została klasyfikacja zakładu sytuująca więzienie w grupie jednostek penitencjarnych przeznaczonych dla mężczyzn, skazanych nie pierwszy raz, oraz innych uznanych za szczególnie niebezpiecznych dla społeczeństwa[2]. Terminem tym określano m.in. więźniów antyrządowych, politycznych. Ta kategoria więźniów przebywała we Wronkach do 1935 r. tj do czasu przeniesienia więźniów-komunistów do innych więzień. W zwalnianych pomieszczeniach uruchomiono zakład dla niepoprawnych przestępców, wobec których pozbawienie wolności miało charakter środka zabezpieczającego.

Infrastruktura obiektu, liczba więźniów, kategoria osadzonych  recydywistów, niepoprawnych politycznie) surowa dyscyplina i równie surowy stosunek personelu do więźniów – to podstawowe wyznaczniki utrwalonej opinii o więzieniu we Wronkach jako bardzo ciężkim zakładzie karnym.

W okresie okupacji ( 6. IX. 1939 – 20. I. 1945 ) obiekt więzienny we Wronkach włączony został w system więzień sądowych III Rzeszy w ramach Kraju Warty. Było to jedno z większych więzień ( Strafgefangins ) na ziemiach wcielonych do Niemiec. Obiekt przeznaczony został dla mężczyzn i kobiet skazanych na karę  więzienia od 6 miesięcy do 2 lat. Pod względem narodowościowym więźniami we Wronkach byli przede wszystkim Polacy. Przez cały okres okupacji przez więzienie to przeszło ponad 28 000 więźniów. Liczba ta nie obejmuje jeńców, zakładników i innych osób osadzonych we Wronkach w pierwszych tygodniach okupacji. Więzienie w okresie okupacji hitlerowskiej było miejscem masowej eksterminacji. W skutek wyjątkowo ciężkich warunków bytowych i stosunku niemieckiego personelu w więzieniu tym zmarły co najmniej 804 osoby. 

 Bardzo cenne i warte poznania są wspomnienia żyjącego jeszcze  więźnia Wronek z lat 1944-1945r  - ważne dla  badaczy tego okresu oraz dla utrwalenia pamięci o tych którzy, stracili życie w ostatnich dniach okupacji niemieckiej. [kliknij]

Funkcję eksterminacyjną pełniło również stałe przeludnienie więzienia. Najwyższy stan więźniów – 4 458 osób odnotowano w dniu 1 listopada 1942 r. Średnia jednak liczba więźniów nie była wiele niższa.

Wspomniane trudne warunki bytowe, wyczerpująca praca, głód, system kar dyscyplinarnych, karcery i bicie oraz brutalny stosunek personelu spowodowały, że co dziesiąty więzień zmarł w trakcie odbywania kary.

Więzienie we Wronkach, będąc formalnie więzieniem sądowym, w rzeczywistości realizowało polityczną funkcję w ramach polityki eksterminacji narodu polskiego. Osadzeni tam Polacy byli w istocie więźniami politycznymi III Rzeszy.

  Lata 1945-1956

  Więzienie we Wronkach reaktywowano 25 stycznia 1945 r., gdy na polecenie  tymczasowego zarządu miasta,  obiekt ten został przejęty przez polską administrację. Pierwszym naczelnikiem został pkom. Stefan Adamczewski  -  przedwojenny naczelnik więzienia w Rybniku, zatwierdzony przez Departament  Więziennictwa i Obozów  MBP[3].

Już następnego dnia  osadzono w nim  16 jeńców wojennych, a w kolejnych dalszych, oraz osoby cywilne narodowości niemieckiej. W grupie tej  były także  kobiety  m.in. byłe strażniczki więzienne w Wronek.

Wiosną 1945 r. w więzieniu we Wronkach przeważali jeńcy wojenni, Niemcy oskarżeni o zbrodnie wojenne oraz Niemcy internowani, pochodzący z okolicznych terenów.

Pierwszy skazany za przestępstwo pospolite przyjęty został do więzienia we Wronkach 10 lutego 1945 r., dając  początek tej grupie więźniów.

Zaludnienie więzienia we Wronkach, jako obiektu dla więźniów politycznych, rozpoczęło się w połowie  marca 1945 r., gdy z więzienia w Lublinie przetransportowano grupę Polek  - żołnierzy AK. Drugi tego typu transport, również z Lublina, dotarł do Wronek 26 maja 1945 r. i obejmował  376 więźniów w tym 62 kobiety. Odtąd w krótkich odstępach czasu kierowano do Wronek większe grupy więźniów politycznych, np. 10  czerwca 1945 r. – 30 więźniów z Poznania, 26 czerwca – 80 z łodzi, 4 lipca 35 więźniów z Poznania, 5 lipca – 183 z Warszawy. Średnio raz w tygodniu docierały do więzienia we Wronkach transporty więźniów z całego kraju.  Pod koniec lipca 1945 r. w więzieniu we Wronkach umieszczono b. żołnierzy AK, których NKWD osadziło w obozie w Rembertowie, a po jego rozbiciu w czerwcu 1945 r. przeniosło ich do swego obozu w Poznaniu przy ul. Słonecznej.

W połowie grudnia 1945 r. wagonami towarowymi przetransportowano więźniów politycznych z Białegostoku i Siedlec. W więzieniu we Wronkach, osadzani byli  także więźniowie wysoko wyrokowi skazani za przestępstwa pospolite i za zbrodnie wojenne. O charakterze tego więzienia decydowała jednak populacja więźniów politycznych – mężczyzn i kobiet, dorosłych i młodocianych. W lubelskim transporcie z 26 maja 1945 r. było czterech więźniów politycznych, z których każdy miał niespełna 16 lat życia, a rozpoczęli odbywanie wyroków: 3, 5, 8, 10 lat więzienia[4].

Przeznaczenie obiektu we Wronkach na więzienie polityczne wymagało wywiezienia tych więźniów, którzy nie odpowiadali przyjętym kryteriom klasyfikacyjnym. Najwcześniej , 14 lutego 1945 r. , jeńców wojennych przekazano radzieckim władzom wojskowym. W sierpniu 1945 r. stopniowo zwalniano internowanych żołnierzy AK. Z końcem  września 1945 r. zlikwidowano oddział śledczy. 12 grudnia 1945 r. NKWD wywiozło z Wronek 60 więźniów będących w ich dyspozycji. Dwa dni później więźniarki narodowości niemieckiej i częściowo VD zostały przetransportowane do obozu w Potulicach, a 3 stycznia 1945 r. więźniarki polityczne  przeniesione zostały do więzienia w Fordonie. Niemniej do roku 1949 we Wronkach pozostawiono niewielką grupę więźniarek narodowości niemieckiej, wykorzystywanych przy różnych pracach gospodarczych i porządkowych.

W okresie  1945 – 1956 przez CW we Wronkach  przeszło ok. 15 500 więźniów.

Z więzienia we Wronkach nie kierowano dużych transportów  do innych zakładów. Nieliczne grupy  przenoszono w ramach represyjnego działania  do więzienia w Rawiczu lub do pracy w kamieniołomach w Potulicach czy Strzelcach Opolskich lub kopalń Bytom, Wałbrzych Jaworzno.

Wspólną cechą populacji więźniów osadzonych w więzieniu we Wronkach była dominacja więźniów politycznych. Byli wśród nich więźniowie, którzy czynnie, zbrojnie występowali przeciwko władzy komunistycznej oraz tacy przeciwnicy polityczni, których orężem była postawa moralna i siła argumentów. Byli także i tacy więźniowie polityczni, którzy stali się nimi na skutek prowokacji, pomówienia, domniemania, zbiorowej odpowiedzialności lub przypadku. Więźniami politycznymi były osoby z różnych przedziałów wieku – od młodzieży ze szkół ponad podstawowych po siedemdziesięcioletnich mężczyzn; posiadający różny poziom wykształcenia – od analfabetów po nauczycieli akademickich. Zdecydowanie  przeważało pochodzenie chłopsko - robotnicze; reprezentowane były wszystkie zawody[5]

    Koncentracja w Centralnym więzieniu we Wronkach więźniów politycznych skazanych na długoterminowe pozbawienie wolności spowodowała, że obiekt więzienny był systematycznie przeludniany. Najwyższy stan dzienny odnotowano w dniu 1 marca 1950 r. i wynosił  3 640 więźniów. Natomiast stan przekraczający  3 000 osób utrzymywał się przez dłuższe okresy, szczególnie w latach czterdziestych.

W skład obiektów więziennych wchodziły  trzy 4-kondygnacyjne bloki – pawilony. W największym „ I „ – zbudowanym na podstawie krzyża, znajdowały się cztery skrzydła „ A ”, „ B ”, „ C”  „ D ”.  W tym pawilonie było 540 cel, z tego 418 cel i miało powierzchnię  ok.8m², a 72 cele dyscyplinarne ( izolacyjne ) miały ok. 4m² powierzchni oraz betonową podłogę.

Infrastruktura więzienia we Wronkach spełniała wymogi izolowania więźniów politycznych oraz ich represyjnego traktowania. Zabezpieczenie kadrowe Centralnego więzienia we Wronkach wymagało wymienienia części kadry, zwłaszcza wywodzącej się z szeregów przedwojennej straży więziennej. W miejsce zwalnianych pozyskiwano kandydatów skierowanych przez komitety partyjne PPR, repatriantów z Francji działających tam w środowiskach komunistycznych oraz osoby skierowane przez organy bezpieczeństwa publicznego.

Spośród naczelników więzienia we Wronkach tylko pkom. Stefan Adamczewski nie realizował zadań zmierzających do represjonowania więźniów politycznych. Następni w różnym stopniu przyczyniali się  do wykreowania obrazu więzienia we Wronkach, jako zakładu w szczególnym stopniu realizującego przedsięwzięcia eksterminacyjne wobec więźniów politycznych. Jednym z nich był Jan Boguwola[6]

Byli więźniowie wspominają , że m.in. za jego zezwoleniem znęcano się we Wronkach nad więźniami. „ Osadzeni w karcerach byli skrępowani, leżeli godzinami z kłódką na rękach, kopani i bici pałkami ”. Innym wlewano do karceru dużą ilość wody i bito ich mokrymi sznurami, tak że potem leżeli w wodzie, by „ otrzeźwieć” . Z kolei, z nazwiskiem naczelnika Ignacego Jakubowskiego[7] łączy się okres szczególnego terroru z początku lat pięćdziesiątych.

W pamięci więźniów politycznych pozostał Józef Grabowski[8] odpowiedzialny za funkcjonariuszy działu ochrony i ich stosunek do więźniów politycznych, za wlewanie wody do cel, stosowanie nieregulaminowych kar dyscyplinarnych itp. Środków udręczenia i upokorzenia.

Zasadnicze jednak zadania w zakresie eksterminacji więźniów politycznych spełniali pracownicy działu specjalnego. W pamięci więźniów utrwalone zostały nazwiska tych „ speców „, którzy w szczególny sposób znęcali się nad nimi. Byli m.in. Józef Mikołajczak, Jerzy Białas i Wiktor Urbaniak. Spośród niższej kadry wykonawczej „ zasłużyli  się „  zwłaszcza Marian Dusik, Marian Kaus, Tomasz Nowicki, Jan Szymczak i Adam Serwata. Jeden z tych szeregowych wykonawców zleceń przełożonych użalał się w 1956 r., że: w więzieniu we Wronkach jest trudno pracować bo więźniowie znają funkcjonariuszy po nazwisku i z tych względów nie można utrzymać takiej dyscypliny nad więźniami, jaka była dawniej „[9]

Zasady szczegółowe postępowania z więźniami politycznymi były podobne we wszystkich centralnych więzieniach. Jednak we Wronkach w latach 1946-1949 w szerszym zakresie wykorzystywano więźniów funkcyjnych i konfidentów do rozpracowywania i znęcania się nad  więźniami politycznymi. Czyniono tak pod hasłem tzw. samorządu więziennego na czele którego stał zbrodniarz wojenny skazany na dożywocie – Bronisław Hoffman, konfident działu specjalnego.

    We Wronkach obowiązywał też swoisty „ ceremoniał przyjęcia „ , który rozpoczynał się od oczekiwania w pozycji klęczącej na dworcu kolejowym. Przemarsz do więzienia odbywał się w atmosferze godzącej w elementarne poczucie godności człowieka. Kolejnym etapem „ ceremoniału przyjęcia „ było postępowanie z więźniami przed bramą, na wewnętrznym placu – oczekiwanie, klęczenie, rewizje osobiste, a następnie należało przebiec nago z ubraniem i „ samarą „ ( worek z rzeczami osobistymi )pod pachą  przez „ ścieżkę zdrowia „ , tj. przez szpaler kilkudziesięciu oddziałowych,  z których każdy miał obowiązek uderzyć lub kopnąć każdego z przebiegających nagusów... Całością tego powitania kierowali oficerowie „ specjalni „.

W odróżnieniu od postępowania w Rawiczu , w Centralnym Więzieniu we Wronkach dłużej izolowano niektórych więźniów, np. Makary Sieradzki siedział przez 17 miesięcy w celi o wymiarach 4,o m x 1,3 m. W podobnej celi izolowano przez 28 miesięcy „ szczególnie niebezpiecznego „więźnia, oficera  AK Włodzimierza Kołaczkiewicza. Podobnie jak w Rawiczu, również we Wronkach więzień polityczny nie pracował, nie miał prawa do uczenia się i uczestniczenia jak np. więźniowie pospolici, w zajęciach świetlicowych. Całkowicie pozbawiony był prawa do korzystania z pomocy duchownej kapelana, gdy funkcję tę 1946 r. sprawował ks. Piotr Stróżyński.

Ciężkie warunki odbywania kary spowodowały wysoką zachorowalność wśród więźniów na choroby somatyczne i psychiczne. Te ostatnie doprowadziły w kilku przypadkach do aktów samobójczych.

Według oficjalnych zgłoszeń administracji więziennej w latach 1945 – 1956 zmarło we Wronkach co najmniej 240 więźniów. Do tej liczby dodać należy również kilkanaście zgonów więźniów mających przerwę w karze, której udzielono w przypadkach ciężkiej i nie rokującej wyzdrowienia choroby. Wśród zmarłych znajdują się także ofiary „ preparowanych „ egzekucji, m.in. w formie „ śmierci samobójczych” lub po prostu zwykłych zabójstw, dokonywanych przez konfidentów Działu Specjalnego

Podobnie jak we wszystkich więzieniach również w Centralnym Więzieniu we Wronkach miały miejsce, przypadki udzielania pomocy uwięzionym oraz organizowania przez nich przedsięwzięć o charakterze samoobronnym.  Najistotniejszą rolę w tych działaniach spełniali więźniowie lekarze.

Spośród lekarzy najdłuższy staż więzienny posiadał  d Brunon Fijałkowski, karnie przeniesiony z Rawicza do Wronek.  W nowych warunkach udzielał wszechstronnej, na miarę  swych możliwości, pomocy wszystkim więźniom. W szpitalu więziennym przez dłuższy czas pracował  lekarz – więzień dr Zbigniew Parwicz, który np. wycofywał z transportów, więźniów wzywanych na wznowienie śledztwa lub na kolejne sprawy. Tych więźniów przyjmował do leczenia szpitalnego. Współpracowali z nim pozostali lekarze-więźniowie: Starobrzeski, Zakrzewski, Żeleźniak. Od jesieni 1955 r. przybył karnie z Rawicza  dr Szczepan Wacek i natychmiast zorganizował konspiracyjną grupę, przygotowującą materiały umożliwiające  zwolnienia na przerwę w karze większej liczby więźniów politycznych.

Moralną pomoc więźniom nieśli więźniowie-duchowni. Konspiracyjnie odprawiali w celach nabożeństwa, prowadzili rekolekcje, różaniec i inne formy pracy duszpasterskiej. Kilkakrotnie księży-więźniów , wspomagał z zewnątrz proboszcz z Wronek, b. kapelan więzienny ks. Piotr Stróżyński. Za pośrednictwem zaufanych funkcjonariuszy dostarczał komunikanty.

W dziejach powojennych  polskiego więziennictwa Centralne Więzienie  we Wronkach zajmuje szczególne miejsce z uwagi na zadania w systemie represji politycznej. Najostrzejszą formę przedsięwzięcia te miały w latach 1946 – 1947 i w latach 1950 – 1953. Od połowy 1953r. odnotowano pewne przejawy łagodzenia warunków bytowych więźniów oraz stosunku do nich  personelu więziennego. Jednak nie zmieniło to faktu, że więzienie we Wronkach pozostało Centralnym Zakładem Karnym przeznaczonym dla więźniów politycznych. Ten charakter utraciło jesienią 1956 r., gdy przekwalifikowane zostało na więzienie  dla więźniów pospolitych recydywistów.

Naczelnicy Centralnego więzienia we Wronkach w latach 1945 – 1956:

 

Adamczewski Stefan                  - 1945

Gol Jan                                       - 1945 – 1946

Bartczak Jan                               - 1946

Boguwola Jan                              - 1947 – 1948

Grzegorzewski Tadeusz             - 1948 – 1949

Jakubowski Ignacy                     - 1949 – 1951

Troszczyński Józef                     - 1951 – 1954

Dróżbik Władysław                    - 1954 – 1956

Kierownicy Działu Specjalnego:

Gabara Franciszek                     - 1945

Mikołajczyk Józef                      -1945 – 1946

Białas Jerzy                              - 1946 – 1947

Urbaniak Wiktor                        - 1947 – 1949

Błażejewski Henryk                   -1950 – 1953

Dudek Stanisław                       - 1953 – 1956

   

Liczbę wszystkich zmarłych więźniów na terenie więzienia we Wronkach ocenia się na co najmniej 250 skazanych, z czego 211 osób stanowią więźniowie polityczni.

Znaczną wśród tych ostatnich grupę, bo 75 osób  ( 35,5 %) stanowili ludzie młodzi, poniżej 30 roku życia ( w tym 7 osób poniżej 20 lat, m.in. Tadeusz Cwalina - 18 lat, Stanisław Pisanko – 17 lat, Józef Purta – 18 lat ). Z kolei tylko 16 więźniów ( 7,6 % ) przekroczyło już 60 rok życia. Zatem  pozostałych 120 zmarłych więźniów  ( 56,8 % ) liczyło od 30 do 60 lat życia.[10]

Wykonywane również tutaj były wyroki śmierci  na więźniach politycznych . Zachowały się np. protokoły wykonania kary śmierci we Wronkach na Alojzym Burskim ( w dniu 17.09.1946 r. ) i Stanisławie Kundziczu ( w dniu 25.10.1946 r. ), których właściwie zastrzelono  ( metodą katyńską ) w pomieszczeniach jednego z więziennych pawilonów.

W okresie  1945 – 1956 przez CW we Wronkach  przeszło ok. 15 500 więźniów.

Wronki: dzwon w centralnym pawilonie

 

 

Wykaz więźniów politycznych zmarłych w Centralnym Więzieniu Wronki w latach 1945 – 1956

 

Nazwisko                     imię                              imię ojca      rok urodzenia    rok śmierci

ABAKANOWICZ             Piotr                             Piotr                 1890                 1948

ADAMCZYK                   Stanisław                     Józef                 1897                 1949

ANTCZAK                      Antoni                           Jan                   1890                  1952

ANTOS                         Stanisław                      Wojciech           1913                  1951

 

BALIŃSKI                      Aleksander                  Józef                1888                 1952

BANASIAK                    Aleksander                  Marcin              1904                 1950

BANCZEK                      Grzegorz                      Franciszek         1916                 1951

BAŃDO                         Stanisław                    Mateusz            1920                 1951

BARANOWSKI              Edmund                       Włodzimierz      1911                 1950

BARTEL                       Maksymilian                  Jan                    1895                 1947

BARTOSZYŃSKI           Kazimierz                      Antoni               1903                 1955

BARWICKI                  Jan                               Antoni               1892                 1951

BATOR                        Józef                            Antoni                1919                 1952

BETHER                       Antoni                          Augustyn           1912                 1951

BEZUBIK                      Jan                               Piotr                   1909                 1946

BIEGERZ                       Paweł                           Franciszek         1891                 1955

BILAN                          Włodzimierz                  Michał                1903                 1951

BILSKI                         Juliusz                           Adam                 1923                 1951

BŁASZCZYK                   Marian                          Bronisław         1920                 1947

BOGUSZ                        Eugeniusz                     Antoni               1930                 1952

BOJARSKI                     Ryszard                        Antoni              1923                 1952

BORKOWSKI                 Zygmunt                       Jan                    1922                 1947

BOROWCZAK                Gerhard                        Stanisław         1929                 1948

BOROWICKI                  Jan                               Feliks                1910                 1946

BOZEK                          Franciszek                    Józef                  1892                 1951

BÓRNASZEWSKI            Mieczysław                   Zygmunt          1920                 1949

BRUSIŃSKI                    Józef                            Antoni               1903                 1954

BRUSKI                         Alojzy                           Jan                    1914                 1946

BRZOSKI                       Bolesław                       Andrzej            1920                 1952

BUKISOW                      Bazyli                           Stefan               1925                 1952

BYRA                            Stanisław                     Michał              1897                 1952

 

CHEŁMICKI                    Józef                            Stefan              1916                 1949

CHRZANOWSKI              Stanisław                     Jan                   1914                 1952

CIOŁKOWSKI                 Jerzy                            Józef                1910                 1947

CIS                              Józef                            Franciszek          1917                 1952

CWALINA                      Tadeusz                       Antoni               1928                 1946

CZAJKOWSKI                 Antoni                          Kazimierz          1902                 1946

CZARNECKI                   Józef                            Aleksander        1902                 1952

CZECHOWSKI                Ryszard                        Adam               1930                 1952

CZOPOWSKI                  Tadeusz                       Bazyli                 1930                 1951

 

DĄBROWSKI                  Jan                               Jan                   1902                 1951

DĄBROWSKI                  Jan                               Władysław       1922                 1948

DĄBROWSKI                  Jan                               Ignacy              1923                 1949

DEPTUŁA                      Józef                            Franciszek         1910                 1950

DOLATA                        Władysław                    Wiktoria           1926                 1949

DOMINIAK                     Józef                            Marcin              1884                 1951

DRAPIKOWSKI               Franciszek                    Franciszek       1911                 1950

DRUZGAŁA                    Marian                          Franciszek        1930                 1952

DUDA                           Józef                            Józef                  1923                 1951

DYMALSKI                     Jerzy                            Henryk             1924                 1947

DZIOPA                         Michał                          Jan                   1889                 1951

DZIURA                         Władysław                    Franciszek      1923                 1951

DZIURLIKOWSKI E           Edmund                        Czesław         1919                 1949

 

GIERSKON                     Wacław                       Tomasz            1920                 1946

GILEWICZ                     Antoni                          Józef                1916                 1949

GINALSKI                      Ignacy                          Maciej             1898                 1949

GŁADYSZ                      Michał                          Józef                1881                 1951

GŁOWACZ                     Stanisław                     Józef               1925                 1949

GODLEWSKI                  Eugeniusz                     Bronisław        1921                 1946

GORZUCHOWSKI           Stanisław                     Ksawery          1899                 1948

GÓRALSKI                     Janusz                          Stefan            1926                 1953

GÓRCZYŃSKI                 Józef                            Michał             1927                 1951

GÓDŹ                           Stanisław                     Antoni              1906                 1951

GRABOWSKI                  Stanisław                     Józef              1907                 1953

GRYNASZ                      Józef                            Jan                  1880                 1950

GRZECHNIK                   Marceli                         Józef                1925                 1950

GWÓŹDŹ                       Józef                             Jan                  1910                 1951

 

HAJDUKIEWICZ              Lech                             Józef               1915                 1949

HALICKI                        Kazimierz                      Teofil               1893                 1951

HAMADYKA                   Józef                            Andrzej           1927                 1952

HENING                         Feliks                           Jan                     1925                 1951

HILLA                           Emil                             Emil                    1895                 1951

HNATNIK                       Teodor                         Stefan              1899                 1949

HOŁUBOWICZ                Jan                               Emil                  1921                 1946

 

IMIELA                          Andrzej                        Roch                1896                 1950

ISKRA                           Alfred                           Grzegorz          1928                 1948

IWAŃCZUK                    Zbigniew                       Piotr                 1922                 1952

 

JABŁONOWSKI              Izydor                           Stanisław        1905                 1951

JABŁOŃSKI                    Kazimierz                      Tomasz            1900                 1953

JACH                            Stanisław                     Józef                1929                 1952

JANKOWSKI                  Aleksander                    Antoni             1911                 1950

JANKOWSKI                  Henryk                          Aleksander      1909                 1949

JANOWSKI                    Gabriel                         Bazyli                1897                 1952

JANUSZ                        Stanisław                     Józef                 1910                 1948

JARKIEWICZ                  Zygmunt                       Aleksander     1901                 1949

JAROCKI                       Alfons                           Józef               1910                 1948

JASTRZĘBSKI                Jan                               Aleksander      1922                 1952

JEZIERSKI                     Adam                           Andrzej            1892                 1950

JURKOWSKI                  Aleksander                    Julian              1913                 1946

JURKUN                         Leon                             Józef                1884                 1953

 

KACZMAREK                  Józef                            Michał              1912                1950

KACZMAREK                  Józef                            Franciszek       1910                 1950

KAMIŃSKI                     Henryk                          Feliks               1923                 1949

KAMIŃSKI                     Józef                            Jan                   1898                 1949

KANIA                           Piotr                             Józef               1911                 1949

KANIA                           Tadeusz                       Bonifacy          1921                 1947

KARBOWSKI                  Jan                               Feliks               1904                 1951

KARLEWSKI                   Henryk                          Józef              1924                 1951

KASZA                          Edmund                        Jan                   1924                 1947

KERN                            Ludwik                          Michał              1898                 1949

KIELKUCKI                     Józef                            Bronisław         1903                1951

KLIMKIEWICZ                Jan                               Stanisław         1902                1951

KLUSEK                         Wacław                        Stanisław         1926                1949

KOPAŃSKI                     Zbigniew                       Władysław      1904                1956

KORPALEWSKI               Wacław                        Jan                  1895                1951

KORŻUSZNIK                 Leopold                        Leopold             1927                1948

KRAWCZAK                   Stanisław                     Wawrzyniec     1886                1953

KRAWCZYK                   Stanisław                     Bronisław         1927                1948

KRASNOWSKI               Franciszek                    Józef                 1924                1950  

KRYSIEWICZ                 Antoni                          Jan                   1918                 1946

KRYSIUK                       Wacław                        Jan                   1910                 1946

KRZYŻANOWSKI            Tadeusz                       Alfred               1889                1954

KUD                              Roman                         Jan                     1921                1954

KUNDZICZ                     Stanisław                     Leopold             1922                 1946

KWAŚNIEWSKI              Mieczysław                   Antoni             1920                1949

 

LARYSZ                        Jan                               Antoni               1892                1950

LEGIERSKI                     Józef                            Józef                1923                 1949

LIPIŃSKI                       Wacław                        Jakub                1896                1949

LUSOWICZ                    Władysław                    Jan                   1921                1949

LUŚNIAK                       Eugeniusz                     Ignacy              1892                1954

 

ŁAPIŃSKI                      Kazimierz                      Franciszek        1927                1949

ŁOBODZIŃSKI                Władysław                    Andrzej            1885                1951

 

MACHOWSKI                 Józef                            Paweł                1899                1950

MACKIEWICZ                 Alfons                           Franciszek        1927                1951

MAJ                              Bolesław                       Mikołaj               1885               1950

MAJEWSKI                    Rudolf                          Witold                 1901               1949

MAŃKOWSKI                 Ernest                          Aleksander        1899                1953

MĄCZKA                       Teodor                         Aleksander        1915                 1950

MILEWSKI                     Stanisław                     Antoni               1907                1948

MINCZEWSKI                 Tadeusz                       Albin                 1928                 1949

MITRYSZYN                   Jan                               Ksawery            1924                1946

MODRZEJEWSKI             Kazimierz                      Walenty           1928                1955

MOKIJEWSKI                 Władysław                    Ignacy              1910                1946

MOŁOTKIEWICZ             Józef                            Mateusz            1926                1951

MORĄG                         Eugeniusz                     Jan                   1925                 1949

MORDAKA                     Aleksander                    Józef               1910                 1951

MRÓWKA                      Julian                           Piotr                 1916                 1949

MUDŻ                           Edward                         Bolesław           1913                 1951

 

NABOŻNY                      Franciszek                    Wojciech           1920                 1954

NAPIRACZ                     Marian                          Wojciech          1929                 1952

NOWAK                        Stanisław                     Andrzej             1909                 1946

 

OLSZANIECKI                Michał                          Piotr                 1926                 1952

OSKERS                        Paweł                          Władysław        1912                 1951

OSTROWIECKI              Antoni                          Antoni               1920                 1952

OSZCZEPIŃSKI              Józef                            Paweł               1925                 1946

 

PAPUGA                        Stanisław                     Marianna          1922                 1949

PAROBIJ                       Michał                          Stefan              1912                 1946

PASŁAWSKI                  Jerzy                            Grzegorz          1921                 1945

PECZYŃSKI                    Arkadiusz                      Czesław           1926                1950

PIENIĄŻEK                     Józef                            Aleksander       1922                1946

PIĘTKA                         Czesław                       Ambroży           1899                 1950

PISANKO                       Stanisław                     Stanisław          1929                1946

PISARSKI                      Stanisław                     Mieczysław       1892                1951

PŁOTKOWSKI                Kazimierz                      Antoni              1927                 1951

POLAK                          Stanisław                     Jan                   1888                 1953

POŁCIK                         Józef                            Franciszek         1922                 1951

POPKO                          Adolf                            Wiktor              1920                 1952

POTEMPA                     Józef                            Jan                   1902                 1954

POTUM                         Alfons                           Józef                1906                 1952

PRUSIŃSKI                    Józef                            Antoni              1903                 1954

PRZYBYLSKI                  Jan                               Adam               1910                 1946

PURTA                          Józef                            Adam               1929                 1947

 

ROGALSKI                     Józef                            Michał              1894                 1946

ROSIŃSKI                     Leonard                        Jan                   1927                 1946

ROSOŁOWICZ               Zenon                           Kazimierz          1898                 1956

ROZPŁOCHOWSKI          Michał                          Jan                   1904                 1947

RUTKOWSKI                  Jan                               Franciszek        1914                 1848

RUTKOWSKI                  Stefan                          Wojciech          1895                 1953

RŻOŃCA                       Józef                            Aleksander        1922                 1950

 

SAKOWICZ                    Stanisław                     Aleksander      1901                 1951

SAMSEL                        Kazimierz                      Stanisław        1913                 1951

SAREK                          Ludwik                          Józef                1919                 1951

SAWICKI                       Wiktor                          Teofil               1900                 1951

SEMPOROWSKI             Romuald                       Karol                1927                 1946

SENDOR                       Tadeusz                       Jan                   1921                 1952

SIELICKI                       Justyn                           Józef               1901                 1945

SIEMIENIECKI                Władysław                    Władysław     1920                 1952

SIKORSKI                      Czesław                       Szymon            1929                 1950

SITNIEWSKI                  Henryk                          Bernard           1927                1950

SKOCZYŃSKI                 Antoni                          Walenty           1884                1953

SKOWRON                    Marian                          Andrzej            1929                1951

SKRZYSZKOWSKI           Jan                               Feliks               1920                1950

SMERDEL                      Jan                               Andrzej            1911                1950

SOBIERAJ                     Stanisław                     Jan                   1900                1948

SOBOCIK                      Zygmunt                       Szymon            1908                 1950

SOMMER                      Feliks                           Alfons               1888                 1952

SOPEL                          Dymitr                          Michał              1911                 1946

SPRUCH                        Stefan                          Stanisław         1924                1948

STANISZEWSKI             Stanisław                     Marcin              1903                1950

STAŃKO                       Stanisław                     Wojciech           1910                1951

STAROŃ                       Franciszek                    Jan                   1907                 1951

STASZYŃSKI                 Piotr                             Stefan              1922                1951

STRZESZEWSKI             Stanisław                     Stanisław         1909                1953

STRZYŻEWSKI               Kazimierz                      Stanisław        1894                1951

SYNOWIEC                    Władysław                    Michał             1915                1951

SZECHYŃSKI                 Władysław                    Michał              1905                1950

SZKODLARSKI               Wiesław                       Albert              1929                 1952

SCHMIDT                      Aleksander                    Paweł              1906                1950

SZYPULSKI                    Franciszek                    Andrzej            1896                1952

  

ŚLIWA                          Tadeusz                       Antoni               1922                1950

ŚLUBOWSKI                  Mieczysław                   Jan                   1928                1949


TADRZYŃSKI                 Ignacy                          Kazimierz         1890                1950

TARGOWSKI                 Henryk                          Piotr                 1927                1946

TOMSKI                        Franciszek                    Józef                1915                 1948

TROJANOWSKI              Michał                          Seweryn           1905                1951

TURZYNIEC                   Władysław                    Józef                1924                1950

TUREK                          Antoni                          Ferdynand         1891                1946

 

UKLAŃSKI                     Witold                          Adolf                1896                 1954

 

WANAHOWICZ   (?)      Leon                             Hipolit              1896                1951   błąd w Ks.Gł. W -popr. na  WANATOWICZ  ( wg Sr308/47 )

WARZĄCHOWSKI           Hieronim                       Piotr               1930                 1948

WASILEWSKI                Zygmunt                       Bolesław          1923                 1947

WASYŁYK                     Teodor                         -                       1894                 1945

WAWRZYNIAK               Tadeusz                       Ignacy            1924                 1948

WESOŁOWSKI               Tadeusz                       Stefan             1904                 1950

WESTFAL                     Tadeusz                       Aleksander       1895                 1950

WĘCŁAWIK                   Franciszek                    Stanisław        1925                 1952

WIERZBICKI                  Julian                           Józef                1930                 1955

WIERZCHOWSKI            Florian                          Władysław      1927                 1950

WINOGRODZKI              Ryszard                        Wacław           1925                 1948

WIŚNIEWSKI                 Piotr                             Tomasz            1903                 1950

WIŚNIEWSKI                 Tadeusz                       Gabriel             1924                 1947

WOJSOROWICZ             Jan                               Józef               1883                 1949

WOLSKI                        Ryszard                        Konstanty       1902                 1952

WÓJCIK                        Zdzisław                       Władysław       1909                 1953

 

ZAJĄC                          Tadeusz                       Paweł               1919                 1949

ZAKRZEWSKI                 Jan                               Józef               1874                 1952

ZAPAŁA                        Władysław                    Michał            1925                 1947

ZAWADZKI                    Jan                               Wiktor             1892                 1950

ZEHENWIRTH                Szymon                        Izaak                1911                 1947

ZIELIŃSKI                      Edward                        Jan                   1925                 1950

ZYGUŁA                        Stanisław                     Franciszek        1896                 1953

 

ŻYWNO                         Stanisław                     Michał              1929                 1947

 

Niniejszy wykaz został sporządzony w oparciu o zapisy w „ Księgach Głównych Więźniów „  z lat 1945-1956            ( OKBZPNP w Poznaniu ).

           

Zdjęcia CW WRONKI 

 

   

PRZYPISY :  


[1] Ośrodki Represji Rawicz-Wronki 1945-1956  oprac. Zespół OKBZPNP  w Poznaniu pod kierunkiem płk dr Krystiana Bedyńskiego wyd. Poznań 1995r.

[2] jw. Str.25

[3]  zwolniony ze stanowiska w dniu 7 września 45 r. -jako „ element wrogi politycznie”

[4] Księga Główna więźniów – dane OKBZPNP w Poznaniu.

[5] Dane statystyczne opracowane na podstawie Ksiąg Głównych Więźniów  z lat 1945 – 1956  oprac. OKBZPNP – w Poznaniu

[6] Jan Boguwola, ur. 20.V.1904r. Przed 1939r.  odbywał wyrok za działalność komunistyczną ( m.in. w więzieniu we Wronkach ), od 25.III.46r. był zastępcą ds. pol. wych. naczelnika więzienia we Wronkach, od 1.I.46r.  został naczelnikiem w tym więzieniu, od dnia 7.VI.48r. przeniesiony został do pracy w WUBP w Bydgoszczy.

[7] Ignacy Jakubowski , ur.28.I.1907 r. przed wojną odbywał karę za działalność komunistyczną, w 1940 r. był dozorcą  więziennym w więzieniu NKWD we Lwowie, od 1.III.1949 r. do 1.VI.1951 r. był naczelnikiem więzienia we Wronkach.

[8] Józef Grabowski  ur. 15.VI.1922, od 15.XI.1947 r. strażnik i oddziałowy w więzieniu we Wronkach, od 1.X.1950 r. komendant warty w więzieniu, od 1.XII. 1952 r. do 30.VI.1956 r. zastępca naczelnika ds. ochrony w więzieniu we Wronkach.

[9] płk. dr  K. Bedyński -  dokumentacja kadrowa więzienia we Wronkach   A CZZK

[10] OKBZPNP w Poznaniu

Powrót do strony głównej