STRONA GŁÓWNA  ZAMIAST WSTĘPU  WYKAZ ORGANIZACJI  DZIAŁALNOŚĆ ORGANIZACJI   WYKAZ STRACONYCH
WIĘZIENIA POZNAŃ   CW RAWICZ  CW WRONKI  ZDJĘCIA SYGNALNE  FOTOGRAFIE  O AUTORZE  KONTAKT

RAWICZ

Centralne Więzienie

Rys historyczny
Naczelnicy
Wykaz więźniów zmarłych
Zdjęcia

Rys historyczny 

        Więzienie w Rawiczu swoją funkcję ciężkiego zakładu karnego pełniło od chwili adaptacji w roku 1818 poklasztornego budynku OO reformatorów i uruchomienia  z dniem 15 grudnia 1820 r. jako Domu Kary i Poprawy. Do odbywania kary kierowano tu więźniów skazanych na kary  od 1 roku do kary dożywotniego więzienia oraz recydywistów. W tym okresie  możliwe było jednoczesne osadzenie w celach 450 więźniów. Jednakże  z czasem dochodziło do przeludnienia cel  i osadzenia w tym więzieniu aż 1335 więźniów w roku 1890. W tej sytuacji pobudowano w roku 1910  pawilon „czerwony”. Od początku swego istnienia więzienie to w wyniku ciężkich warunków bytowych ( przeludnienie cel ), przymusowa praca, nakaz milczenia ( obowiązujący do połowy XIX w ), karcery a także bicie – było powszechnie uznane jako wyjątkowo ciężkie.

Po zwycięskim Powstaniu Wielkopolskim na mocy układu  pokojowego  z dnia 28 czerwca 1919 r. więzienie w Rawiczu zostało przekazane  dnia 1 marca 1920 r. władzom polskim.  Tu osadzano skazanych na kary od 5 lat pozbawienia wolności do dożywocia, zarówno za przestępstwa pospolite jak i polityczne. Stałe przeludnienie, stosunek personelu do więźniów bardzo rygorystyczny i surowa dyscyplina powodowały utrwalanie obrazu więzienia jako jednego z najcięższych.

Po klęsce wrześniowej więzienie w Rawiczu stało się miejscem  masowej eksterminacji Wielkopolan. Zagęszczenie cel osiągnęło swoje apogeum w marcu 1942 r. – 2470 więźniów równocześnie osadzonych. Warunki bytowe, wyczerpująca praca , głód, system kar – brutalne i sadystyczne traktowanie więźniów  przez strażników Volksdeutchów  i  Niemców spowodowało  śmierć co czwartego więźnia w trakcie odbywania kary.

Lata 1945 – 1956

Po przejściu frontu w dniu 23 stycznia 1945 r. więzienie w Rawiczu zostało przejęte przez NKWD a już w miesiącu lutym naczelnikiem więzienia został kpr. Władysław Sadolewski przy czym do maja 1945 r. pawilon  II tzw „czerwony”  pozostał w dyspozycji NKWD.

Więzienie dysponujące dwoma pawilonami z celami  do pojedynczego osadzania  więźniów, system cel dyscyplinarnych oraz karcerów zapewniało realizację zadań represyjnych i eksterminacyjnych wobec więźniów , sformułowanych przez Bolesława Bieruta  już w dniu 4 października 1944r. „Polityka  bezpieczeństwa publicznego powinna być skierowana na unieszkodliwianie tych, którzy przeciwstawiają się programowi PKWN.” [i].

Organizujące się od sierpnia 1944r więziennictwo polskie, wzorując się na systemie radzieckim, stanowiło część aparatu bezpieczeństwa publicznego, skupiając swe działania na sterroryzowaniu społeczeństwa by utrzymać władzę polityczną  narzuconą przez siłę zewnętrzną.[ii] Stąd więzienie ( m.in. ) w Rawiczu  zostało bezpośrednio podporządkowane Departamentowi Więziennictwa  i Obozów MBP otrzymując nazwę    centralne więzienie ”.

Wiosną 1945 r. w więzieniu w Rawiczu przeważali jeńcy wojenni oraz internowani Niemcy, pochodzący z okolicznych terenów. Pierwsi więźniowie narodowości polskiej – oskarżeni o przestępstwa  pospolite i polityczne zostali osadzeni w tym więzieniu już w połowie lutego 1945 r.

Od maja  1945 r. rozpoczął się proces  przekwalifikowania obiektu na  więzienie dla więźniów politycznych. Pojęciem tym określano przestępców  wojennych – głównie Niemców, Polaków skazanych za współpracę z okupantem oraz wszystkich przeciwników nowej władzy – rzeczywistych i urojonych.

Pierwsza grupa więźniów politycznych, żołnierzy  Armii Krajowej, przyjęta została do więzienia w Rawiczu w końcu maja 1945 r. przeniesionych z obozu NKWD w Rembertowie. Od lipca 1945 r. rozpoczął się proces systematycznego przyjmowania dużych transportów więźniów politycznych kierowanych ze wszystkich regionów kraju.   Pierwszy transport skazanych za działalność polityczną „ wrogów ludu „ z Poznania  dotarł 4 lipca 1945 ( 35 osób ).Ostatni tego typu transport przybył do Rawicza  w lipcu 1956 r. z Poznania – byli to aresztowani  uczestnicy wypadków w Poznaniu z czerwca 1956 r.

Już w pierwszych transportach z lata 1945 r wśród  więźniów politycznych znaleźli się młodociani, uczniowie szkół średnich i zawodowych. Liczba ich wzrosła na początku lat pięćdziesiątych w związku z rozpracowywaniem prze UBP środowisk młodzieżowych w poszukiwaniu ogniw tzw. konspiracji  młodzieżowej. W roku 1949 rozpoczął odbywanie kary 6 lat więzienia niespełna 16 – letni więzień  polityczny.

Od 1945 r. do 1954 r. w więzieniu w Rawiczu osadzano także kobiety – skazane za przestępstwa pospolite oraz więźniarki polityczne.

W więzieniu w Rawiczu odbywały długoterminowe wyroki osoby skazane za przestępstwa pospolite, zbrodnie wojenne oraz za działalność przeciwko ustrojowi i tych była przewaga. W tej grupie byli aktywni uczestnicy konspiracji niepodległościowej, ale także osoby pomówione o taką działalność i skazane w reżyserowanych procesach politycznych.

Były wśród nich także ofiary prowokacji urzędów bezpieczeństwa i zawiści sąsiedzkiej.

W latach 1945 – 1956 przez więzienie w Rawiczu przeszło 19173 więźniów – aresztowanych, skazanych i internowanych. Liczba ta nie obejmuje osób uwięzionych w pierwszym okresie – jeńców, internowanych oraz osób pozostających w dyspozycji NKWD.

Koncentracja w Rawiczu  dużej grupy  więźniów politycznych powodowała, że obiekt  więzienny był systematycznie przeludniany. Najwyższy stan dzienny 3785 osób odnotowano w dniu 1 października 1951 r. Natomiast stan przekraczający 3000 utrzymywał się przez dłuższe okresy, zwłaszcza w latach czterdziestych.

Realizując wytyczne   Bolesława  Bieruta w zakresie „ unieszkodliwiania” przeciwników politycznych – centralne władze więzienne podjęły prace w zakresie odpowiedniego statusu organizacyjnego, właściwego zabezpieczenia kadrowego oraz przyzwoliły na „specjalne” traktowanie więźniów politycznych. Zabezpieczenie kadrowe centralnego więzienia sprowadzało się do szybkiego wymienienia funkcjonariuszy z przedwojennym stażem. Zwolnieniu z więzienia w Rawiczu podlegali również  funkcjonariusze z powojennego zaciągu, pewni politycznie o klasowo. Zarzucano im jednak słabe  wywiązywanie się z zadań, jakie spełniać powinni w tak specyficznym  więzieniu jak centralne więzienie w Rawiczu. W systemie  postępowania z więźniami politycznymi w tego typu więzieniu podstawowe zadania spełniali: naczelnik, jego zastępca ds. polityczno-wychowawczych, kierownik działu specjalnego i pracownicy tego działu[iii].

W sposób szczególny w pamięci więźniów politycznych oraz w historii więzienia w Rawiczu zapisał się naczelnik  Kazimierz Szymonowicz[iv]. W latach 1945 – 1947 osobiście maltretował więźniów, postępowanie takie zalecał wyznaczonym funkcjonariuszom, był autorem budowy niektórych karcerów – miejsc torturowania więźniów.

Zasadnicze zadania w zakresie eksterminacji więźniów politycznych spełniali pracownicy działu specjalnego. W pamięci więźniów utrwalone zostały nazwiska tych „ speców„ , którzy w szczególny sposób znęcali się na nimi. Byli wśród nich: Jerzy Cymbalista, Bronisław Łukasiewicz, Bronisław Komar, Tadeusz Kulik i Jerzy Prycel. W latach późniejszych negatywną opinię  zyskali m.in. Stanisław Bochenek i Leon Utrata. Spośród niższej kadry wykonawczej „ zasłużyli się „  zwłaszcza Józef Kukawka i Józef Kamiński. Jest charakterystyczne, że negatywne  opinie o ww. funkcjonariuszach formułowane po latach przez b. więźniów politycznych znajdują potwierdzenie w materiałach dochodzeniowych sporządzanych przez Wydział ds. Funkcjonariuszy MBP.

Sposób postępowania z więźniami politycznymi określały rozkazy i zarządzenia dyrektora Departamentu Więziennictwa i Obozów. Już w dniu 15 listopada 1944 r. nakazano aby „przestępców antypaństwowych rozmieszczać w taki sposób, by  byli izolowani od pozostałych więźniów”[v]. Konsekwencją tego zarządzenia  było wydzielanie  w więzieniach  pawilonów lub oddziałów o szczególnie izolacyjnym przeznaczeniu.

Od  lutego 1946 r. obowiązywała kolejna, bardziej restrykcyjna zasada postępowania z więźniami  politycznymi, nakazująca, aby „więźniów politycznych dorosłych, o ustalonych poglądach politycznych, izolować od pozostałych więźniów i zrezygnować z prób ich pozyskania dla nowego ustroju; z tych więźniów należy zrezygnować”[vi].

W związku  z decyzjami o zaostrzeniu walki klasowej w końcu lat czterdziestych, działania represyjne wobec więźniów zostały nasilone. Instrukcją nr 11 DW MBB z dnia 12 września 1950 r. [vii]  wprowadzono grupę klasyfikacyjną „ A ” ( antypaństwowi ), którą nadawano  więźniom uznanym „ za najbardziej zaciekłych wrogów demokracji ludowej „. Pogłębiony podział  tej grupy wyróżniał więźniów  zaliczonych do  kadry przywódczej – rzeczywistej lub potencjalnej, w zakresie organizacyjnym i intelektualnym. Odtąd odbywali oni karę w najgorszych warunkach – w celach izolacyjnych, pozbawieni kontaktu z innymi osobami, bez prawa do korespondencji, widzeń, otrzymywania paczek żywnościowych, korzystania z zakupu niektórych artykułów, wyjścia na spacer, korzystania z prasy lub książek. W okresie zimy nie mieli prawa do posiadania swetra i skarpet. Byli natomiast bezwzględnie karani dyscyplinarnie środkami przewidzianymi w regulaminie jak i w sposób wykraczający poza regulaminowe. Powszechnie stosowano bicie więźniów. Postępowanie represyjne i uwłaszczające godności ludzkiej  więźniów obejmowało cały okres  odbywania kary. Rozpoczynało się już na dworcu kolejowym Rawicz – Wschód i w czasie  doprowadzania do więzienia. Kolejnym etapem „ ceremoniału przyjęcia „ było postępowanie z nowo przyjętymi lub z całą grupą – na terenie więzienia, w pawilonie, połączone z ubliżaniem i biciem. Elementem represji było m.in. instrumentalne  traktowanie rozmieszczenia więźniów w celach. Więźniów politycznych osadzano w nadmiernie zagęszczonych celach pojedynczych, izolowano ich na dłuższe okresy albo osadzano w karcerach, w celu „rozmiękczania” lub karnie. Manipulowanie rozmieszczaniem w celach jako środkiem represji wyrażało się także w formie częstych zmian  składu osobowego w celach wieloosobowych. W ten sposób rozbijano zawiązane pomiędzy więźniami więzi międzyludzkie oraz stwarzano możliwości  wprowadzenia w nowe środowisko więźnia – konfidenta. Szczególnie wyrafinowanymi formami represji o charakterze moralnym było osadzanie więźnia politycznego z więźniami narodowości niemieckiej. Natomiast charakter represji psychicznej miało osadzenie z więźniami chorymi psychicznie. Więzień polityczny zwłaszcza nowo przybyły, podlegał obowiązkowemu dalszemu rozpracowaniu śledczemu oraz pozyskaniu do współpracy agenturalnej. W pierwszej fazie przedsięwzięcia te podejmowali więźniowie – konfidenci, a następnie „ spece” i naczelnik. Upór i odmowa ze strony więźnia kończyły się jego pobiciem, odebraniem wszelkich teoretycznie możliwych uprawnień i osadzenie w karcerze.

System „specjalnego” traktowania więźniów politycznych uzupełniały organizacyjne przedsięwzięcia, charakterystyczne dla danego więzienia. W Rawiczu istniał obowiązek  każdorazowego meldowania się więźnia z podaniem informacji np... „ członek bandy”.. itp.

Wyposażenie cel, ich zapluskwienie, chłód kubeł sanitarny w przeludnionej celi, duchota w okresie letnim – to elementy więziennej rzeczywistości stanowiące dodatkowe udręczenie więźnia i poniżanie jego godności.

W zakresie uprawnień – więzień polityczny miał prawo do posiadania sfatygowanej odzieży więziennej i drewniaków. Trzy razy dziennie korzystał z posiłków, których głodowe racje i jakość powodowały masowe i przewlekłe zachorowania. Pozostałych uprawnień był pozbawiony – z racji statusu więźnia politycznego lub w związku z decyzją dyscyplinarną. Obejmowało to również uczestnictwo w nabożeństwach i korzystanie z pomocy kapelana. W roku 1946 był nim ks. Alojzy Becker.

Ciężkie warunki odbywania kary spowodowały wysoką zachorowalność wśród więźniów w zakresie chorób somatycznych i psychicznych. Według oficjalnych danych w latach 1945 – 1956 w więzieniu w Rawiczu zmarło co najmniej 148 więźniów. Liczba ta nie obejmuje osób straconych w egzekucjach w latach 1945 – 1947. do liczby zgonów dodać należałoby liczne przypadki zejść śmiertelnych tuż po zwolnieniu na przerwę w karze „ celem podjęcia leczenia specjalistycznego”.

Podobnie jak w innych więzieniach również w Rawiczu organizowano pomoc więźniom politycznym oraz funkcjonował system samoobrony więźniów.

W pierwszym okresie funkcjonariusze zwłaszcza z przedwojennym stażem, sabotowali polecenia odnoszące się do restrykcyjnego postępowania z więźniami politycznymi. Po ujawnieniu przypadków udzielania pomocy więźniom – aresztowani zostali strażnicy : Witold Ratajczak, Stanisław Wojta i Kazimierz Żubrowski. Istotną rolę w działaniach samoobronnych spełniali więźniowie – lekarze i duchowni.

Spośród lekarzy we wdzięcznej pamięci więźniów pozostał dr Roman Fijałkowski, który nawet w najdrastyczniejszych sytuacjach wprowadzał akcenty optymizmu. Inny lekarz dr Szczepan Wacek założył w szpitalu więziennym nielegalną organizację samoobronną i wraz z lekarzami Pluteckim i Mrozem preparowali dokumenty chorobowe umożliwiając więźniom skorzystanie z przerwy w karze.

Z kolei duchowni nieśli moralną pomoc wszystkim potrzebującym ich wsparcia. Jednym z nich był zamęczony w 1952 r. – ks. Piotr Oborski. W szpitalu natomiast ks. Józef Lelito i ks. Roman Gajewski mieli konspiracyjną łączność z miejscowym proboszczem, od którego otrzymywali komunikanty. W porozumieniu i przy pomocy innych więźniów odprawiali nabożeństwa oraz udzielali  Komunii   św. Także więźniom spoza szpitala.

W powojennych dziejach więzienia w Rawiczu, zakładu przeznaczonego dla więźniów politycznych, z uwagi na natężenie stosowania praktyk eksterminacyjnych wyodrębnić można kilka okresów. 1945 r.  Najdramatyczniejszy okres przypada na czas, gdy naczelnikiem był Kazimierz Szymonowicz        ( 1945 – 1947 ). [viii]

Polityczny charakter  więzienia w Rawiczu, związany z osadzaniem w nim osób będących w opozycji wobec władzy komunistycznej, zakończony został w lipcu 1956 r. po zrealizowaniu ustawy o amnestii z dnia 26 kwietnia 1956 r. oraz po zwolnieniu ( przetransportowaniu ) osób zatrzymanych w związku z wypadkami czerwcowymi 1956 r. w Poznaniu.[ix]

Na podstawie zapisów w zachowanych [x] „Księgach Głównych Więźniów” przez wiezienie w Rawiczu w latach 1945 – 1956  przeszło  19.239 więźniów politycznych z tego: 

 w roku     1945

 osób :                    737

 1946 

1298 

 1947

1198 

 1948

1068

     1949 

             1970 

1950

2180

1951

2405

1952

982

1953

3434

1954

2124

1955

1223

1956

620

 

Do więzienia w Rawiczu kierowano więźniów obojga płci , mimo iż zakład formalnie przeznaczony został dla mężczyzn. Więźniarki polityczne  oraz internowane z Rembertowa osadzone były w Rawiczu od początku funkcjonowania więzienia. Wprawdzie systematycznie przewożono je głównie do  więzienia w Fordonie, jednak w ich miejsce  kierowano następne  np. w roku 1948 – 43 kobiety, w 1951 – 75, w 1952 – 18. Od roku 1953 liczba kobiet przyjętych na ewidencję więzienia w Rawiczu zwiększyła się  do 285 osób, lecz wynikało to  z wyznaczenia tego więzienia jako miejsca etapowego  dla transportu kobiet kierowanych do więzienia w Bojanowie lub wycofywanych z tego zakładu.

 Wśród osadzonych w więzieniu  w Rawiczu byli także młodociani więźniowie polityczni od niespełna 16 roku życia , trafiali oni w każdym transporcie w liczbie od 10 do 20 osób.

Gdy w roku 1953 nasilono działania represyjne  wobec rolników uchylających się od obowiązkowych dostaw [xi] do więzienia w Rawiczu skierowano z terenu Wielkopolski w dniach od 1-15 grudnia 1953 r. poprzez WUBP - 1613 rolników.

Z Rawickiego więzienia organizowano także transporty do innych więzień. Najczęstszym motywem było skierowanie do pracy, a motyw ten nasilił się od roku 1948, w związku z organizowaniem ośrodków pracy. Masowe tego typu transporty , w tym także więźniów politycznych nastąpiły w latach pięćdziesiątych, gdy więźniów kierowano do prac w kamieniołomach i kopalniach np. do Strzelec Opolskich w okresie od 23 IX 1950 r.  do 13 I 1951 r. skierowano z Rawicza cztery duże transporty więźniów, a do więzienia w Potulicach – tylko w roku 1950 – wysłano sześć transportów. Młodocianych więźniów politycznych wywożono do więzienia w Jaworznie.

  Naczelnicy Centralnego więzienia w Rawiczu   w latach 1945 – 1956:

 Sadolewski Władysław   -         1945

Grabowski Zygmunt         -         1945

Furmańczyk Wacław        -         1945

Szymonowicz Kazimierz   -1945 -1949

Mardal Jan                     - 1947 -1948

Rokicki Ludwik               - 1948 -1950

Konkol Antoni                 - 1950 -1951

Adamski Stanisław        - 1951 -1954

Wójcik Jan                     - 1954 -1955

Skowyra Tadeusz          - 1955 -1957

Kierownicy Działu Specjalnego w latach 1945 - 1956

Misiak Józef                  - 1945-1946

Nowicki Henryk              - 1946

Kulik Tadeusz                - 1947

Łukasiewicz Bronisław   - 1947

Kołodziejczyk Stanisław - 1948

Barczyk Józef                - 1949

Stojecki Józef                - 1949-1951

Kubicki Jan                    - 1951-1952

Utrata – Olszewski Leon - 1952-1956

 Liczbę zmarłych więźniów na terenie Rawicza szacuje się na  200-210 osób z czego 141 to więźniowie polityczni.

Znaczną ich grupę, bo 53 osoby ( 37,6%) stanowili skazani  poniżej 30 roku życia ( w tym 1 osoba poniżej 20 lat – Henryk Sosnowski ). Także niewielu, bo 15 więźniów , miało ukończonych już 60 lat , pozostała grupa 74 osób ( 52,5%) była w przedziale wiekowym 30 – 60 lat.

 

Wykaz więźniów politycznych zmarłych w Centralnym Więzieniu Rawicz

 w latach 1945 – 1956

 

Nazwisko                     imię                             imię ojca                                   rok urodzenia    rok śmierci

 

ANDRUCZYK                 Józef                            Władysław                    1923                 1949

AUCH                           Franciszek                    Jan                               1902                 1950

 

BANACH                       Franciszek                    Stanisław                      1916                 1946

BANACH                       Stanisław                     Władysław                    1919                 1951

BARAN                         Zygmunt                       Jan                               1918                 1950

BAWOLIK                      Stanisław                    Stanisław                      1919                 1946

BŁASZKOWSKI              Michał                         Walenty                        1899                 1950

 

CEBULA                        Franciszek                   Jan                               1910                 1952

CHRABĄSZCZEWICZ      Kazimierz                     Józef                            1903                 1952

CIESIELSKI                   Ignacy                          Józef                            1921                 1950

CZACHOWSKI               Jan                              Bartłomiej                     1898                 1950

 

DĄBKOWSKI                 Aleksander                   Telesfor                       1906                 1951

DEĆ                             Piotr                            Jan                               1912                 1950

DEGUSTIS                    Piotr                            Adam                           1887                 1948

DENIS                          Witold                          Antoni                          1923                 1954

DEPTUŁA                      Ignacy                         Michał                          1893                 1950

DOPIESZ                      Józef                            Ludwik                          1889                 1950

DREGER                       Edward                        Henryk                          1906                 1949

DREWS                        Rudolf                          Henryk                          1908                 1948

DRYJAŃSKI                   Stefan                         Jan                               1926                 1953

DUBNIAK                      Jan                              Władysław                    1924                 1946

DUDUŚ                         Ludwik                         Wojciech                       1900                 1951

DZIENGIELEWICZ          Zbigniew                       Bolesław                       1923                1951

DZIK                            Franciszek                    Wojciech                       1890                 1951

DYCH                           Leon                            Bolesław                      1924                1949

DUDZIK                        Roman                         Antoni                          1927                 1947

 

FERENC                        Stanisław                     Jan                               1906                 1951

FROMM                        Jan                              Leopold                         1886                 1949

FRUKACZ                     Stanisław                     Tadeusz                        1897                 1950

 

GIBOWSKI                    Stanisław                     Wawrzyniec                  1902                 1946

GŁOWACKI                   Juliusz                          Mateusz                       1883                 1954

GOŁĘBIOWSKI              Czesław                       Aleksander                    1922                 1951

GORTAT                      Wacław                        Łukasz                         1897                 1950

GRABOWSKI                 Antoni                          Michał                          1886                 1950

GRACKI                        Edmund                        Józef                           1927                 1952

GRACZYK                      Stanisław                     Władysław                    1924                 1950

GRACZYK                      Wincenty                      Wincenty                      1879                 1950

GRODZKI                       Stanisław                    Andrzej                        1924                 1947

GRYSZKIEWICZ              Franciszek                   Józef                            1910                 1951

 

HACH                           Rudolf                          Adolf                            1906                 1949

HAŁAT                          Karol                           Andrzej                        1880                 1950

HAWRYLAK                   Stanisław                     Józef                            1827                 1950

HRABELSKI                    Michał                         Dymitr                         1927                 1950

 

IWANOW                      Grzegorz                      Sawa                          1911                 1950

 

JADACH                        Bronisław                     Wojciech                      1922                 1951

JAGODZIŃSKI                Alojzy                           Nikodem                       1901                 1952

JAKUBAS                       Tadeusz                       Piotr                            1904                 1950

JAKUBIEC                      Jan                              Julia                            1914                 1948

JANSON                        Mikołaj                         Ferdynand                    1902                 1950

JAROSZ                        Józef                            Piotr                             1922                 1952

JAROSZ                        Kazimierz                     Jan                              1923                 1948

JASKUŁA                       Stanisław                    Franciszek                    1912                 1952

JASKUŁOWSKI               Aleksander                  Modest                        1908                 1951

JAWORSKI                    Władysław                   Józef                            1924                 1951

JESIONEK                      Czesław                      Bolesław                      1921                 1951

JÓŹWICKI                     Jan                              Aleksander                   1920                 1948

 

KAŁUGA                        Mieczysław                  Marcin                          1925                 1949

KAŁUŻA                        Józef                           Paweł                           1895                 1948

KAMIŃSKI                     Mieczysław                  Wiktor                          1924                 1948

KARAŚ                          Pelagia                       Walenty                        1898                 1946

KARIŃSKI                      Józef                          Marcin                          1891                 1947

KARKOSZKA                  Jan                             Jan                              1908                 1955

KARPIŃSKI                    Józef                           Józef                           1928                 1952

KASZEWSKI                  Ignacy                         Franciszek                    1914                 1949

KATA                            Antoni                         Łukasz                         1911                 1949

KAWIŃSKI                     Józef                           Marcin                         1891                 1948

KĘPA                            Tadeusz                       Piotr                             1915                 1952

KIENIECKI                     Kazimierz                      Teofil                           1902                 1946

KIPKA                           Maksymilian                  Józef                            1913                 1951

KLAUZE                         Henryk                         Mateusz                      1890                 1947

KLIMUSZKO                   Leonard                        Łucjan                         1927                 1948

KMITA                          Paweł                           Antoni                          1884                 1950

KORFIJ                         Józef                            Teodor                         1922                 1948

KOŁAK                          Aleksander                   Michał                         1927                 1949

KOŃCZA                        Józef                           Grzegorz                      1885                 1951

KOSTECKI                     Witold                          Władysław                    1920                 1952

KOWALCZYK                  Józef                           Maria                           1923                 1948

KOWALEWSKI               Janusz                          Kazimierz                      1927                 1951

KOWALSKI                    Franciszek                    Tomasz                        1898                 1951

KOZŁOWSKI                  Jerzy                           Bolesław                      1919                 1951

KRONENBERG                Edward                        Jan                              1919                 1948

KROWICKI                     Wincenty                     Jan                              1898                 1949

KRYŃSKI                       Piotr                            Benedykt                      1899                 1952

KUKIEL                          August                        Gotlieb                        1897                 1947

KULIKOWSKI                 Franciszek                    Teofil                           1886                 1945

KUPKA                          Ferdynand                   Wacław                       1885                 1952

KWENCEL                      Włodzimierz                Franciszek                  1887                 1948

 

LANGNER                      Franciszek                   Franciszek                   1891                 1952

LEŚNIAK                       Franciszek                    Stefan                         1921                 1951

LEWANDOWSKI             Eugeniusz                    Roman                        1931                 1951

LIPKA                           Czesław                       Teofil                           1926                 1950

LIPKA                           Henryk                         Paulina                        1925                 1952

LIPKO                           Stanisław                     Izydor                          1918                 1952

LUBAŃSKI                     Jan                               Jan                              1926                 1949

LUBIŃSKI                      Piotr                             Aleksander                  1895                 1950

 

ŁASKARZEWSKI             Stanisław                    Aleksander                 1892                 1950

 

MAŁKOWSKI                 Józef                            Jan                               1888                 1950

MARCZAK                     Wacław                        Wincenty                      1894                 1951

MARUSZEWSKI              Stanisław                    Wincenty                      1924                 1951

MARUSZEWSKI              Wincenty                     Michał                          1895                 1950

MATEŃKO                     Paweł                          Franciszek                    1909                 1950

MATUSZAK                   Józef                            Józef                            1921                 1950

MEKSZ                          Józef                           Józef                            1892                 1951

MĘŻYŃSKI                     Eugeniusz                    Franciszek                    1927                 1952

MIAŁKOWSKI                Józef                            Jan                              1888                 1950

MIETELSKI                    Franciszek                    Jan                              1905                 1953

MIJAS                           Jan                             Antoni                          1921                 1949

MIZIUK                         Dymitr                          Iliasz                           1902                 1949

MŁOT                           Jan                             Andrzej                        1923                 1947

MORAJKO                     Włodzimierz                 Antoni                        1930                 1950

MUNZ                           Otto                             Jan                               1907                 1949

MYDLAK                        Jan                              Józef                           1907                 1950

 

NAJFELD                       Roman                         Tomasz                        1907                 1950

NEUMAN                       Beniamin                      Beniamin                      1899                 1947

NIJAS                           Jan                              Antoni                          1921                 1949

NOWACKI                     Stefan                          Franciszek                   1924                 1952

NOWAK                        Jan                              Aleksander                   1914                 1952

NOWOĆ                        Jan                              Jan                                1916                 1951

 

OBORSKI                      Piotr                             Ignacy                          1907                 1952

OLEK                            Władysław                   Antoni                          1924                 1948

OLSZEWSKI                  Stanisław                     Ignacy                          1921                 1951

OMIECKI                       Leonard                       Alojzy                           1891                 1952

OPARSKI                       Leon                           Stefan                          1912                 1946

ORZOŁ                         Józef                           Jan                                 1894                 1950

ORYL                            Jan                             Jan                                1916                 1946

OSITEK                         Stanisław                    Władysław                    1928                 1946

OWCZAREK                   Antoni                         Jan                               1907                 1950

 

PAEKEL                         Artur                           Karl                              1881                 1950

PAULIŃSKI                    Eugeniusz                     Karol                            1898                 1946

PAWELEC                      Stanisław                    Józef                            1915                 1953

PAWLUK                       Zdzisław                      Henryk                          1925                 1950

PAWŁOWSKI                 Michał                         Michał                          1927                 1952

PEĆ                              Piotr                            Jan                                1912                 1950

PERKA                          Tadeusz                       Ignacy                          1920                 1951

PIASECKI                      Stanisław                     Franciszek                    1913                 1952

PIETRZAK                     Władysław                    Michał                          1916                 1950

PILARSKI                      Zygmunt                       Franciszek                    1915                 1947

PISARZAK                     Tadeusz                       Paweł                           1896                 1952

PODBIELSKI                   Franciszek                    Gotlieb                         1880                 1949

POPŁAWSKI                  Franciszek                    Stefan                          1883                 1948

POWICHROWSKI           Czesław                       Bolesław                       1923                 1947

POZNAŃSKI                   Józef                            Jan                              1924                 1949

PRAWICA                      Michał                         Tomasz                       1911                 1951

PRĘTKOWSKI                Józef                            Józef                          1901                 1950

PRZYBYŁA                     Stanisław                     Stanisław                  1923                 1952

PUŻAK                          Kazimierz                     Wojciech                     1883                 1950

 

RADZIEJEWSKI              Władysław                   Józef                          1898                 1954

ROGALA                        Józef                           Jakub                          1911                 1951

ROMANOWSKI               Antoni                         Józef                           1927                 1951

RUDZIŃSKI                    Mateusz                       Karol                           1892                 1949

RZĄSOWSKI                  Stanisław                     Walenty                      1894                 1950

RZECZKOWSKI              Tadeusz                       Józef                            1910                 1950

RZEPNIEWSKI                Henryk                         Aleksander                  1920                 1949

 

SAMULA                       Marek                           Jan                              1894                 1950

SIKORA                        Piotr                             Jan                              1923                 1947

SIKORSKI                      Władysław                   Franciszek                   1890                 1946

SILSKI                          Wincenty                      Stanisław                    1886                 1952

SKWARKO                     Czesław                       Bronisław                    1927                 1951

SOSNOWSKI                 Henryk                          Adam                          1928                 1947

STACHOWICZ               Piotr                             Jan                               1923                 1951

STERNIK                       Stanisław                     Józef                            1910                 1946

STĘPKOWSKI                Tadeusz                       Jan                              1921                 1952

STRUGAŁA                    Józef                            Piotr                            1897                 1949

SYGA                            Czesław                       Jan                               1903                 1951

SZAFRANKA                  Wasyl                           Onufry                         1922                 1950

SZATKOWSKI                Władysław                   Joachim                       1885                 1953

SZEŁEMECH                  Jan                              Teodor                           1913                 1949

SZNAJDER                     Czesław                      Piotr                             1928                 1952

SZTYNDER                    Henryk                         Franciszek                    1925                 1951

SZULC                          Karol                            Józef                             1880                 1946

SZYMCZYK                    Jan                               Franciszek                    1923                 1950

SZYMCZAK                    Bronisław                     Edward                        1894                 1951

SZYSZKOWSKI              Jan                               Franciszek                    1926                 1949

 

ŚLUSARCZYK                 Jan                               Antoni                          1931                 1951

ŚLUSARSKI                   Józef                            Aleksander                   1914                 1950

ŚWIECH                        Adam                           Jan                                1910                 1946

 

TESCHNER                    Gustaw                         August                         1898                 1950

TROCHIM                      Bronisław                     Piotr                            1919                 1949

TRZCIŃSKI                    Adolf                            Józef                           1903                 1953

TRZCIŃSKI                    Edward                        Władysław                  1909                 1952

TRZECIAK                     Bolesław                      Wincenty                     1901                 1948

TUREK                          Antoni                          Franciszek                    1913                 1952

 

WALOTEK                     Henryk                         Władysław                    1934                 1954

WARECKI                      Tadeusz                       Aleksander                   1921                 1953

WATKOWSKI                 Antoni                          Władysław                   1915                 1950

WIĘCKIEWICZ               Edmund                        Bonifacy                       1912                 1952

WOJDAK                       Henryk                         Władysław                   1904                 1951

WOLNIACZYK                Tomasz                        Szczepan                      1892                 1950

WOŹNIAK                      Stanisław                    Władysław                   1931                 1951

 

ZADROGA                     Bronisław                     Piotr                           1925                 1952

ZALEWSKI                     Adam                          Józef                           1891                 1950

ZAŁĘSKI                       Julian                           Marian                         1912                 1951

ZARZECKI                     Wincenty                    Józef                            1922                 1946

ZIEMKE                         Paweł                          Paweł                          1912                 1946

ZWIERZCHOWSKI          Władysław                   Karol                          1920                 1950

 

ŻELAZKO                       Władysław                   Kazimierz                    1908                 1951

 

Niniejszy wykaz został sporządzony w oparciu o zapisy w „ Księgach Głównych Więźniów „  lat 1945- 1956 ( OKBZPNP w Poznaniu )

 

Zdjęcia CW RAWICZ 

 

   

 

 

  PRZYPISY :



[i] Kersten  K. „Narodziny systemu władzy „ wyd. Poznań 1990, s.94

[ii] płk dr Bedyński K. „Więzienia we Wronkach i Rawiczu w systemie więzień politycznych” Poznań 1995

[iii] Opracowanie: Zespół OKBZPNP w Poznaniu pod kier. płk dr K. Bedyńskiego  P-ń 1995 r.

[iv] Szymonowicz Kazimierz ( klejman Kopel Kazimierz ) był naczelnikiem więzienia w warszawie przy ul. 11 listopada ( III.1945 r. – XI. 1945 r. ) za maltretowanie więźniów grupa likwidacyjna WiN dokonała na niego zamachu. Do Rawicza skierowany został w końcu listopada 1945 r.

[v]  Okólnik nr 10  RBP z dnia 15 listopada 1944r. A CZZK.

[vi] Referat dyrektora Departamentu Więziennictwa i Obozów MBP ppłk Dagoberta Jerzego Łańcuta wygłoszony podczas odprawy z naczelnikami więzień w dniu 16 lutego 1946 r. w Potulicach,  A CZZK.

[vii] A CZZK.

[viii] W złowieszczych murach Wronek i Rawicza lat 1945-1956 – Wspomnienia więźniów politycznych. – wyd. ZWPOS O/Wielkopolska – Poznań 1995r.

[ix] Osadzenie tych więźniów śledczych w więzieniu w Rawiczu wynikało ze zdewastowania obiektu więziennego w Poznaniu przy ul. Młyńskiej , przepełnienia aresztu WUBP przy ul. Kochanowskiego oraz przeludnienia piwnic w koszarach na lotnisku ławica oraz z potrzeby rozpracowania operacyjnego aresztowanych na terenie więzienia  posiadającego doświadczenia w tym zakresie oraz posiadającego specyficzną opinię w społeczeństwie ( „Niepokonani Poznań 1956 – wyd. P-ń 1992 s.146 ).

[x] A OKBZPNP w Poznaniu

[xi] Dekret z 4. III.1953 r. o uzupełnieniu przepisów karnych w sprawach o niewykonanie dostaw obowiązkowych.

 Powrót do strony głównej